Het fietspad van het Apulische aquaduct: de complete gids

Wat het Apulische aquaduct werkelijk is

Puglia is een lang kalkstenen schiereiland vrijwel zonder oppervlaktewater. Eeuwenlang was dat het probleem dat de regio bepaalde: de dorpen waren afhankelijk van regenbakken en regenwater, en droogte betekende echte armoede. De oplossing kreeg, toen zij eindelijk kwam, buitengewone afmetingen.

In 1906 werd het consortium voor het Acquedotto Pugliese opgericht en begonnen de werken bij de bronnen van de Madonna della Sanità in Caposele, in de provincie Avellino, waar het water van de Sele werd afgetapt. De ingenieurs groeven een kaarsrechte tunnel dwars door de Apennijnen om dat water naar het oosten te brengen. Op 24 april 1915 bereikte het water van Caposele voor het eerst Bari. Het werk werd kort voor de Tweede Wereldoorlog voltooid: in 1939 werd het hoofdkanaal afgesloten in Santa Maria di Leuca, waar het water in een monumentale waterval boven de zee aankomt.

Het hoofdkanaal loopt over ongeveer 250 kilometer en doorkruist de provincies Avellino, Potenza, Foggia, Bari en Brindisi. Bijna alles ligt ondergronds: een verborgen rivier onder de olijfgaarden. Vanaf de fiets ziet u de sporen ervan aan de oppervlakte: de dienstweg die boven op de leiding loopt, de beluchtingstorens en hier en daar een aquaductbrug die een dal overspant.

Waarom een aquaduct zo'n bijzonder fietspad oplevert

Dit is het deel dat bijna alle beschrijvingen weglaten, en het is de reden waarom de route de moeite waard is om te fietsen en niet alleen om over te lezen.

Het aquaduct werkt op zwaartekracht. Het water moet honderden kilometers lang onophoudelijk stromen, zonder pompen: het kanaal is daarom ontworpen om met een uiterst licht en constant verval te dalen, en om nooit te stijgen. De dienstweg die ernaast is aangelegd, erft die meetkunde. In plaats van de korte klimmetjes en afdalingen van de gewone wegen op de Murgia fietst u dus over een lijn die een waterbouwkundig ingenieur voor het water heeft getrokken. Het is de zachtste manier om dit landschap op de fiets te doorkruisen.

Het tweede voordeel is het verkeer. Dit zijn dienstwegen van een waterbedrijf, geen openbare wegen. Op de voltooide stukken kunt u een uur fietsen zonder iemand tegen te komen.

Hoe lang hij is en waar hij loopt

Op sommige stukken loopt de route parallel aan de as van de oude Via Appia en aan de EuroVelo 5, en dus kunt u hem met die routes combineren.

Het eerlijke deel: wat af is en wat niet

De voltooide greenway – Valle d'Itria

Het paradepaardje ligt in de Valle d'Itria, tussen Ceglie Messapica en Cisternino, en is werkelijk af: een ondergrond van geperste steen, vangrails, rustplaatsen en aangegeven toegangen. Het oorspronkelijke stuk van Ceglie Messapica naar Figazzano meet bijna 14 km. Met de nieuwe verlenging door het platteland van Martina Franca, van Pineta Ulmo naar Monte Fellone, komt de ingerichte corridor op ongeveer 22 km. Een kilometer of tien is glad genoeg om ook met een racefiets te rijden.

Het is ook het mooiste stuk, eerder door een gelukkig toeval dan door een keuze: de Valle d'Itria is het land van de trulli, en de route slingert tussen muurtjes van droge steen, wijngaarden met Verdeca-druiven en witte dorpen op hun lage heuvels.

In aanbouw

De route wordt westwaarts langs het aquaduct verlengd, richting de grens met Basilicata, waardoor de aangelegde greenway van ongeveer 22 km naar ongeveer 192 km groeit, met een financiering van ongeveer 39 miljoen euro uit regionale en PNRR-middelen. De stukken gaan geleidelijk open, dus het praktische advies is de actuele stand te controleren voordat u een reis rond een bepaald stuk opbouwt.

Waar het vaag wordt

Buiten de voltooide corridor is het fietspad eerder een route dan een infrastructuur. De bewegwijzering wordt schaarser en in het zuiden – ruwweg vanaf Grottaglie – verdwijnt zij feitelijk. Sommige stukken die de Alta Murgia doorkruisen zijn hobbelige karrensporen, geschikter voor een mountainbike dan voor een fietsreis met bagage. Niets daarvan maakt de route onbegaanbaar: het maakt haar een oefening in navigeren. Reken niet op de bordjes. Fiets met een geladen gps-track en neem een reservekopie mee op papier of offline.

Wilt u het in één zin: het stuk in de Valle d'Itria is een afgemaakt fietspad dat iedereen kan fietsen, de rest is een lange gravelroute voor zelfredzame fietsers.

Eén dag: het beste korte stuk

Heeft u een dag en geen week, fiets dan de greenway van de Valle d'Itria. Vertrek in Ceglie Messapica richting Figazzano en Cisternino en rijd daarna terug, of maak er een lus van over de rustige weggetjes via Martina Franca. Het is vlak, autovrij en geschikt voor gezinnen en voor wie zonder haast fietst, met elke fiets, ook met een gehuurde trekkingfiets.

Twee lokale opmerkingen. Ten eerste: de aquaductbruggen op dit stuk zijn de fotogeniekste bouwwerken van de hele route, en u rijdt er makkelijk voorbij als u naar de ondergrond kijkt in plaats van naar de horizon. Ten tweede: zorg dat u rond lunchtijd in Cisternino bent. Hier zijn de slagerijen tegelijk braceria – u kiest het vlees aan de toonbank en zij grillen het ter plekke –, de maaltijd met de beste prijs-kwaliteitverhouding van de Valle d'Itria en een werkelijk lokale instelling, geen toeristische.

Eet u geen vlees, laat u dan niet ontmoedigen: Puglia is een van de Italiaanse regio's waar u het makkelijkst goed eet zonder. De lokale arme keuken bestond al uit groenten lang voordat iemand haar een dieet noemde: fave e cicoria, de puree van gedroogde tuinbonen met wilde cichorei en olijfolie, is het symboolgerecht van de regio en volledig plantaardig, net als orecchiette met broccoliroosjes, friselle met tomaat en oregano, gegrilde of gevulde groenten, lampascioni en de taralli die u in elke bakkerij zult kopen. Vegetariërs kunnen er burrata bij nemen, gemaakt op een paar kilometer van deze route. Vraag om senza carne of vegano en u wordt doorgaans begrepen en goed gevoed, ook in de slagerij-braceria, die vrijwel altijd een groentebijgerecht en een broodtoonbank heeft.

De volledige route fietsen

De meeste fietsers die uit het buitenland komen vertrekken niet in Caposele. De bronnen liggen afgelegen en zijn zonder auto lastig te bereiken, en het eerste stuk in Irpinia is het minst ontwikkelde deel van de route. Het praktische vertrekpunt ligt aan de Adriatische kust in Barletta, dat een station heeft aan de spoorlijn Bologna–Lecce en bereikbaar is vanaf de luchthaven van Bari. Vandaar pikt u het aquaduct op bij Venosa en volgt u het naar het zuiden.

Een realistisch etappeplan op deze lijn ziet er zo uit:

Dat zijn zeven dagen in het zadel en ongeveer 460 km, met de twee zwaarste etappes aan het begin, wanneer u nog fris bent, en de vlakste aan het eind. Grottaglie – Nardò is de langste maar ook de makkelijkste, en laat zich goed splitsen in Manduria – het thuisland van de Primitivo – als 80 km op één dag meer is dan u wilt.

Onderweg raakt de route Castel del Monte, het achthoekige fort van Frederik II en werelderfgoed van UNESCO; het Nationaal Park Alta Murgia; Alberobello met zijn trulli; en Grottaglie, de stad van het keramiek. Hij eindigt bij de vuurtoren en de waterval van Santa Maria di Leuca, waar de Adriatische Zee de Ionische ontmoet. Daar op de fiets aankomen, na het water de hele reis te hebben gevolgd, is een veel mooier slot dan de kaart doet vermoeden.

Het is de lijn die onze individuele gravelreis over het fietspad van het Apulische aquaduct volgt, met hotels, dagelijks bagagevervoer en gps-navigatie al geregeld – maar de route is openbaar en u kunt hem ook zelfstandig fietsen volgens het schema hierboven.

Wanneer u het beste gaat

Van april tot begin juni en van half september tot eind oktober. De onverharde stukken hebben heel weinig schaduw, dus juli en augustus zijn juist op deze route zwaar: moet u toch midden in de zomer fietsen, vertrek dan bij het eerste licht en houd de etappes kort. In de winter kunt u op droge dagen fietsen – de ondergrond draineert redelijk goed – maar reken na langdurige regen op modder op de onverharde stukken. Onze gids maand voor maand over fietsen in Puglia gaat daar dieper op in.

Praktische opmerkingen

• Banden. Vanaf 40 mm. Een gravelfiets met banden van 40 tot 45 mm is de ideale keuze; een racefiets met banden van 28 wordt buiten het voltooide stuk een lijdensweg.
• Water. Er zit een zekere ironie in langs het grootste aquaduct van Europa fietsen en zonder water komen te zitten, maar de leiding is afgesloten en ligt ondergronds. Op de etappes over de Murgia liggen de dorpen ver uit elkaar. Neem twee bidons mee en vul ze in elk dorp bij.
• Navigatie. Laad een gpx-track. Op de bewegwijzering kunt u niet rekenen, en op de Murgia is het telefoonbereik onregelmatig: download de kaarten offline voordat u vertrekt.
• Treinen. De lijn Bari–Lecce bedient het vertrekpunt en de kust; het regionale net van de Ferrovie del Sud Est komt tot Martina Franca, Locorotondo en Alberobello, handig om het stuk in de Valle d'Itria te bereiken. De regels voor fietsvervoer verschillen per vervoerder en per trein, dus controleer ze voor vertrek.
• Honden. De honden van de masserie horen bij het leven op de Apulische landwegen. Meestal zijn ze luidruchtiger dan gevaarlijk: fiets rustig door en stop niet.
• Fietsverhuur. Gravelfietsen en e-bikes kunt u ter plaatse huren, zodat u niet met de fiets hoeft te vliegen: alles staat op onze pagina over het huren van een gravelfiets.